Amerykanie stosowali termin astronauta, a Sowieci kosmonauta. Pierwsi uczestnicy lot\u00f3w kosmicznych byli niemal superbohaterami, idealnymi samcami alfa bez najmniejszej skazy. Mieli by\u0107 wzorowymi obywatelami, gotowymi na najwi\u0119ksze po\u015bwi\u0119cenie dla w\u0142asnego kraju, a tak\u017ce jego ambasadorami na \u015bwiecie. Najmniejsze uchybienia od tego wizerunku (chocia\u017cby takie jak rozw\u00f3d) by\u0142y karane odsuni\u0119ciem od korpusu.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/orientspace.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Mercury_seven_astronauts.jpg\")
Z czasem ten obraz si\u0119 zmieni\u0142. W kosmos zacz\u0119li lata\u0107 nie tylko napakowani testosteronem piloci do\u015bwiadczalni, ale i wyszkoleni specjali\u015bci i specjalistki. Dwubiegunowy podzia\u0142 na astronaut\u00f3w i kosmonaut\u00f3w pozosta\u0142 w u\u017cyciu, cho\u0107 sprawa zacz\u0119\u0142a si\u0119 nieco komplikowa\u0107 wraz z pierwszymi lotami kosmicznymi obywateli pa\u0144stw trzecich.<\/p>\n\n\n\n
Astronauci i kosmonauci z kraj\u00f3w zaprzyja\u017anionych<\/h4>\n\n\n\n
Od po\u0142owy lat siedemdziesi\u0105tych Zwi\u0105zek Radziecki w ramach programu Interkosmos zorganizowa\u0142 loty kosmiczne dla pierwszego kosmonauty z Czechos\u0142owacji, Polskiej Republiki Ludowej, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Bu\u0142garii, Kuby i innych pa\u0144stw bratnich. Wraz z rozpocz\u0119ciem programu wahad\u0142owc\u00f3w USA tak\u017ce zacz\u0119\u0142y zaprasza\u0107 do udzia\u0142u w misjach kosmicznych astronaut\u00f3w z zaprzyja\u017anionych kraj\u00f3w. W ten spos\u00f3b jeszcze w latach osiemdziesi\u0105tych pierwszy lot odbyli obywatele Republiki Federalnej Niemiec, Kanady, Arabii Saudyjskiej, Holandii oraz W\u0142och.<\/p>\n\n\n\n
Wszystko wydawa\u0142o si\u0119 proste w mocno podzielonym dwubiegunowym \u015bwiecie. Jednak w 1982 oraz 1988 roku jako kosmonauta, lot na stacj\u0119 Mir odby\u0142 pierwszy Francuz Jean-Loup Chr\u00e9tien. Drugi Francuz, Patrick Baudry, uczestniczy\u0142 za to w locie kosmicznym jako astronauta na pok\u0142adzie ameryka\u0144skiego wahad\u0142owca Discovery w 1985 roku. Na moment mo\u017cna by\u0142o si\u0119 zastanawia\u0107 czy podzia\u0142 nie przebiega wzd\u0142u\u017c linii: latasz razem z Amerykanami wahad\u0142owcami \u2013 jeste\u015b astronaut\u0105, latasz z Rosjanami Sojuzami \u2013 jeste\u015b kosmonaut\u0105. Ale w 1994 roku do Stacji Mir z Rosjanami polecia\u0142 Niemiec Ulf Merbold, kt\u00f3ry wcze\u015bniej dwa razy w kosmos lecia\u0142 na pok\u0142adzie ameryka\u0144skiego wahad\u0142owca.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowa wsp\u00f3\u0142praca<\/h4>\n\n\n\n
Kolejna granica zosta\u0142a przekroczona wraz z rozpocz\u0119ciem projektu Mi\u0119dzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS, najwi\u0119kszego obiektu zbudowanego w kosmosie. Po dekadach konkurencji w ramach przygotowa\u0144 do jej budowy Amerykanie i Rosjanie pierwsze kroki stawiali we wsp\u00f3lnych misjach. Ameryka\u0144scy astronauci latali do Stacji Mir statkami Sojuz, a Rosjanie na pok\u0142adzie wahad\u0142owc\u00f3w. W\u00f3wczas w prasie pisano tre\u015bci takie jak \u201eastronauta NASA polecia\u0142 z rosyjskimi kosmonautami na orbit\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wraz z rozwojem programu Mi\u0119dzynarodowej Stacji Kosmicznej pojawi\u0142o si\u0119 nowe zjawisko. Zdarza\u0142y si\u0119 przypadki Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy w swojej karierze polecieli jedynie rosyjskim statkiem Sojuz. Dzia\u0142a\u0142o to tak\u017ce w drug\u0105 stron\u0119, kilku Rosjan bra\u0142o udzia\u0142 w misjach kosmicznych tylko na pok\u0142adzie ameryka\u0144skich wahad\u0142owc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Czy turysta jest astronaut\u0105?<\/h4>\n\n\n\n
Na pok\u0142ad ISS trafili tak\u017ce pierwsi kosmiczni tury\u015bci. W tym przypadku mowa o osobach nie b\u0119d\u0105cych zawodowymi astronautami, lecz bogaczami po kilkumiesi\u0119cznym treningu. Przyjemno\u015b\u0107 trwaj\u0105cego zazwyczaj 7-10 dni lotu kosztowa\u0142a ich skromn\u0105 kwot\u0119 oko\u0142o 30-50 mln USD. Wywodz\u0105cemu si\u0119 z Microsoftu Charlesowi Simonyi, do\u015bwiadczenie lotu kosmicznego spodoba\u0142o si\u0119 tak bardzo, \u017ce polecia\u0142 na stacj\u0119 ISS a\u017c dwa razy. Przy okazji kilku lot\u00f3w turystycznych na pok\u0142ad Mi\u0119dzynarodowej Stacji Kosmicznej rozgorza\u0142a si\u0119 kolejna dyskusja czy mo\u017cna by\u0142o ich nazywa\u0107 astronautami, kosmicznymi turystami, czy uczestnikami lotu kosmicznego.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/orientspace.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Dennis-Tito-turysta-kosmiczny.jpg\")
Turystyka kosmiczna jest od lat g\u0142o\u015bnym tematem. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ostatecznie niewielu osobom uda\u0142o si\u0119 polecie\u0107 na orbit\u0119. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce kandydat na kosmicznego turyst\u0119 by\u0142 wyrzucany z za\u0142ogi z powod\u00f3w finansowych lub zdrowotnych. Jednocze\u015bnie nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3wnolegle do lot\u00f3w orbitalnych mia\u0142y by\u0107 oferowane (teoretycznie \u0142atwiejsze do przeprowadzenia) znacznie ta\u0144sze i kr\u00f3tsze loty suborbitalne na wysoko\u015b\u0107 100 kilometr\u00f3w. W tej chwili wydaje si\u0119, \u017ce w miar\u0119 blisko do uruchomienia tej drogiej us\u0142ugi jest Blue Origin nale\u017c\u0105cy do Jeffa Bezosa. Za to brytyjski multimilioner Richard Branson i jego firma Virgin Galactic pr\u00f3buj\u0105 tego dokona\u0107 ju\u017c od ponad p\u00f3\u0142torej dekady.<\/p>\n\n\n\n
W najbli\u017cszych latach powinny si\u0119 odby\u0107 dwa g\u0142o\u015bne loty w ramach turystyki kosmicznej. Przygotowania do lotu zacz\u0105\u0142 Tom Cruise, kt\u00f3ry na pok\u0142adzie Mi\u0119dzynarodowej Stacji Kosmicznej mia\u0142by kr\u0119ci\u0107 sceny do nowego filmu (Mission Impossible?) Drugim ma by\u0107 lot japo\u0144skiego multimilionera Yusaku Maezawy na pok\u0142adzie statku kosmicznego Starship. W ramach inicjatywy \u201eDear Moon\u201d zap\u0142aci\u0142 on firmie SpaceX za lot wok\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycowy, w kt\u00f3rym we\u017amie udzia\u0142 z wybranymi artystami.<\/p>\n\n\n\n
Chi\u0144czycy i Indusi w kosmosie<\/h4>\n\n\n\n
W 2003 roku na pok\u0142adzie statku kosmicznego Shenzhou (chi\u0144. Boski Statek) na orbit\u0119 trafi\u0142 pierwszy obywatel Chin. Chi\u0144ska Republika Ludowa sta\u0142a si\u0119 tym samym trzecim pa\u0144stwem b\u0119d\u0105cym w stanie samodzielnie przeprowadzi\u0107 za\u0142ogowy lot kosmiczny. Ponownie wr\u00f3ci\u0142a dyskusja jak nazywa\u0107 uczestnik\u00f3w chi\u0144skich misji kosmicznych.<\/p>\n\n\n\n
Zaproponowano nazw\u0119 taikonauta (od mandary\u0144skiego t\u00e0ik\u014dng<\/em> oznaczaj\u0105cego kosmos<\/em>). Nazwa zosta\u0142a spopularyzowana przez dziennikarza Chena Lan i serwis internetowego Go Taikonauts, kt\u00f3ry na prze\u0142omie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i zerowych by\u0142 w sieci jednym z g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 informacji o chi\u0144skim programie kosmicznym. P\u00f3\u0142 \u017cartem p\u00f3\u0142 serio trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce sami Chi\u0144czycy nie stosuj\u0105 tej nazwy. W Pa\u0144stwie \u015arodka u\u017cywa si\u0119 terminu y\u016dh\u00e1ngyu\u00e1n, oznaczaj\u0105cego zar\u00f3wno astronaut\u0119 jak i kosmonaut\u0119.<\/p>\n\n\n\n Kwestie nazewnictwa rozwa\u017cane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c w Indiach. Kraj ten prowadzi zaawansowane przygotowania do w\u0142asnego programu za\u0142ogowego<\/a>. W 2022 roku na pok\u0142adzie statku kosmicznego Gaganyaan ma wyruszy\u0107 indyjska za\u0142oga. Czterech kandydat\u00f3w do lotu trenuje obecnie w Gwiezdnym Miasteczku pod Moskw\u0105. W tym kontek\u015bcie padaj\u0105 nazwy takie jak gaganauta a nawet wiomanauta (od sanskryckich termin\u00f3w gagan<\/em> i vyoma<\/em> oznaczaj\u0105cych niebo). <\/p>\n\n\n\n Patrz\u0105c z boku mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107 czy stosowanie tak r\u00f3\u017cnego nazewnictwa dla os\u00f3b wykonuj\u0105cych ten sam zaw\u00f3d ma sens. Podzia\u0142 ten mia\u0142 pewne uzasadnienie jeszcze w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych. Dzisiaj, u progu trzeciej dekady XXI wieku, nale\u017ca\u0142oby raczej zaprzesta\u0107 stosowania wielu nazw i po prostu skupi\u0107 si\u0119 na jednym terminie. Zw\u0142aszcza, \u017ce na orbit\u0119 polecia\u0142o ju\u017c ponad 560 os\u00f3b i wiele wskazuje na to, \u017ce w najbli\u017cszych dekadach b\u0119dzie ich znacznie wi\u0119cej. Dlatego na tym blogu w kontek\u015bcie nadchodz\u0105cych misji za\u0142ogowych b\u0119d\u0119 stosowa\u0142 termin astronauta.<\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a: M\u00f3wi\u0105c o za\u0142ogowych lotach kosmicznych u\u017cywamy r\u00f3\u017cne nazwy dla os\u00f3b bior\u0105cych w nich udzia\u0142: astronauta, kosmonauta, a w ostatnich czasach nawet taikonauta. Czy takie rozr\u00f3\u017cnienie jest uzasadnione?<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2911,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bluesky_dont_syndicate":"","_bluesky_syndication_accounts":"","_bluesky_syndication_text":"","footnotes":""},"categories":[361],"tags":[411,413,313,264,412],"class_list":["post-2908","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-loty_kosmiczne","tag-astronauta","tag-chiny","tag-gaganyaan","tag-indie","tag-shenzhou"],"yoast_head":"\n![\"Nowy](\"https:\/\/orientspace.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/new-generation-crewed-spacecraft-CCTV-scinews-march2020-879x485-1.jpg\")
1) https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_human_spaceflights<\/a>
2) https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_space_travelers_by_nationality<\/a>
3) https:\/\/www.nasa.gov\/feature\/visitors-to-the-station-by-country\/<\/a>
4) http:\/\/www.go-taikonauts.com\/en\/<\/a>
5) http:\/\/www.worldwidewords.org\/turnsofphrase\/tp-yuh1.htm<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"